دستورالعمل فنی کاشت گندم

مقدمه :

طبق آمار کشاورزی از ۷۶۰ میلیون هکتار کشت محصولات مختلف در دنیا بیش از ۷۰ درصد سطح نباتات جهان به غلات اختصاص دارد و در این میان حدود ۳۰ در صد اراضی زیر کشت دنیا را گندم شامل می شود. یعنی چیزی حدود ۲۳۸ میلیون هکتار . طبق آمار داخلی تولید گندم در ایران در سال ۱۳۴۰ در حدود ۲/۴ میلیون تن و در سال ۱۳۵۰ به مقدار۲/۵ میلیون تن و در سال ۱۳۶۶ به مقدار ۹/۷ میلیون تن بوده است و در سال ۱۳۸۲ به ۳/۱۰ میلیون تن می رسد که نزدیک به مرز خودکفایی است. به جزء نان که غذای عمده انسانهاست فرآورده های زیادی از آرد گندم به دست می آید که می توان بیسکویت – کیک – نان روغنی- شیرینی تر- کلوچه – رولت – و انواع ماکارونی و … را نام برد.گندم را بر حسب این که سلولهای به وجود آورنده آن ۷- ۱۴- ۲۱ جفت کروموزوم باشند به سه گروه تقسیم می کنند. گندمهای معمولی امروزی از گروه ۲۱ جفت کروموزوم باشند ( گندمهای تتراپلوئید). ارقام چمران داراب- اترک- و فلات و… از جمله گندمهای معمولی می باشند که به مصرف تهیه نان می رسند . از گندمهای نوع دوروم می توان یاواروس. شوا وسیمره را نام برد که در تهیه ماکارونی نیز مورد مصرف دارد. قبل از کاشت هر محصول نیاز به مقدمات آماده سازی بستر خاک می باشد. مراحل تهیه زمین جهت کاشت گندم شامل مراحل زیر می باشد که در بعضی مواقع مواردی از عملیات می تواند حذف یا اضافه شود.
۱) ماخار یا آبیاری زمین قبل از شخم
۲) شخم زمین
۳) دیسک
۴) ماله
۵) کودپاشی
۶) دیسک
۷) بذرپاشی یا بذرکاری( در صورت بذرپاشی عملیات دیسک خفیف بعد از آن )
۸) مرزبندی
۹) نهرکشی
۱۰) آبیاری
مراحل فوق ممکن است بسته به نوع زمین – خاک زراعی – و نحوه کاشت با خطی کار یا پاشش بذر با کودپاش سانتریفیوژ تا حدودی تغییر نماید در این مطلب کاشت با خطی کار مدنظر می باشد.
ماخار : ماخار به منظور مرطوب نمودن و نرم کردن بافت خاک جهت انجام تسهیل عملیات شخم مناسب با عمق شخم مطلوب انجام می گیرد از مسائل مهم ماخار یکنواختی آبیاری سطح زمین می باشد که چنانچه سطح مزرعه به صورت یکنواخت آبیاری نشود و بعضی جاها خشک بماند در تهیه زمین با گاوآهن دچار مشکل می شویم و در این قسمتها ضمن این که عمق شخم کمتری داریم کلوخه ایجاد می ردد و باعث عدم تهیه خوب زمین می شود که جهت کاشت با خطی کار مشکل ایجاد می نماید. از مزایای دیگر ماخار رشد علفهای هرز تا زمان انجام شخم می باشد که با انجام عملیات شخم آن تعدادی از بذور علفهای هرز که جوانه زده و رشد نموده اند از بین می روند.

شخم :
عملیات شخم – وقتی رطوبت خاک مزرعه به حالت گاورو رسید انجام می شود. حالت گاورو اصطلاحی است که به زمین ماخار شده وقتی که آماده شخم است گفته می شود. در این حالت خاک مزرعه نه آنقدر رطوبت دارد که به حالت گل به ادوات شخم بچسبد و نه آنقدر خشک است که با شخم به صورت کلوخ درآید . جهت تعیین حالت گاورو در مزرعه مقداری خاک را برداشته و آن را در مشتمان فشار می دهیم اگر خاک به هم بچسبد و کلوخه ای درست کند که رطوبت خاک دست را آلوده نکند و چنانچه آن را رها کنیم پس از برخورد به زمین از هم بپاشد . در این حالت عمومی خاک حالت گاورو دارد. زمینهای رسی در مدت زمان بیشتر و زمینهای شنی در مدت زمان کوتاهتری به حالت گاورو می رسند.عمق شخم با توجه به نوع وضعیت خاک بین ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر می باشد. در عملیات شخم با دیدن شیارهای یکنواخت و همسطح و منظم در سطح مزرعه می باشد . سرعت کارکرد مناسب تراکتور و ماشین آلات دیگر در هنگام شخم ۳ تا ۴ کیلومتر در ساعت می باشد.
نکته: چنانچه بخواهیم کودهای شیمیایی را در عمق حداکثر (شخم زده ) قرار دهیم می توانیم قبل از شخم به پخش کود شیمیایی اقدام نماییم و اگر بخواهیم پراکنش کود شیمیایی در سطح شخم خورده یکنواخت باشد لازم است در ابتدا بعد از پاشش کود مورد نظر زده و سپس شخم زده شود..
اهداف مهم شخم زدن
نرم کردن زمین تا بذر به راحتی با آن مخلوط شود و بتواند هر چه بیشتر از رطوبت زمین استفاده کند و به راحتی سبز شود
زیاد کردن خلل و فرج خاک تا هوا و رطوبت در خاک بهتر نفوذ کند و جریان هوا داشته باشیم و آب به مقدار بیشتری در خاک ذخیره شود.
برگرداندن خاک به جهت انتقال مواد به قسمتهای زیرین شخم خورده
ایحاد محیط مناسب برای فعالیت میکروارگانیسمها
مبارزه با علفهای هرز موجود در مزرعه
زیر خاک نمودن بقایای گیاهی موجود در خاک
بر هم زدن لوله های مویین خاک
دیسک : بعد از عملیات شخم با حفظ یک فاصله زمانی مناسب عملیات دیسک زدن صورت می گیرد این فاصله زمانی بسته به بافت خاک و فصل می تواند از یک تا چند روز متفاوت باشد ولی به هر صورت نباید فاصله زمانی میان شخم تا دیسک آنقدرطول بکشد که خاک خیلی خشک شده و به صورت کلوخه هایی در آید. با انجام عملیات دیسک شیارهای خاک شخم خورده به صورت یکنواخت و یکسان در می آید و خاک دانه بندی مناسب جهت بستر بذر می یابد .جهت یکنواختی مناسب بستر کاشت گاهی اوقات لازم است ۲ تا ۳ بار دیسک زده شود.
ماله کشی( تسطیح نسبی) : : پس از شخم و عملیات دیسک در خاک ممکن است پستی و بلندی جزئی ناشی از تهیه بستر در زمین باقی مانده باشد. لذا از ماله برای از بین بردن این پستی و بلندی ها استفاده می شود. لازم است که جهت حرکت ماله به صورت مورب از یک گوشه زمین به یک گوشه دیگر آن باشد تا نتیجه بهتری به دست آید. میتوان یکبار به صورت ضربدر و بار دیگر در جهت عملیات فارو ماله کشی نمود. فاصله تیغه ماله از سطح خاک بسته به وضعیت مزرعه معمولا از ۳ تا ۸ سانتیمتر است که لازم است قبلا در یک سطح مسطح تنظیم گردد.

کودپاشی :
در حالت معمول توصیه می شود مقدار ۱۰۰ کیلوگرم کود فسفاته و مقدار ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم کود اوره و مقدار ۱۰۰ کیلو کود پتاسه به صورت پایه با عملیات دیسک به خاک داده شود ولی با آزمون خاک با توجه به بافت و وضعیت خاک مزرعه و پتانسیل مورد انتظار تولید محصول می توان توصیه عملی مصرف کودهای شیمیایی پایه ازته و فسفاته و پتاسه را مشخص نمود . بعد از کودپاشی با دستگاه سانتریفیوژ عملیات دیسک جهت اختلاط کود انجام می شود. مقدار تقریبی عناصر غذائی برداشت شده به وسله محصول گندم با عملکرد ۸ تن در هکتار ازت(N) 140 تن در هکتار- فسفر(P2O5)- پتاسیم(K2O) 180 – گوگرد(S) 25 – منیزیم(Mg) 30 تن در هکتار
عمق کود شیمیایی در خاک مزرعه :: کود فسفاته به علت تقریبا غیرمتحرک بودن در خاک لازم است در منطقه ریشه گیاه قرار گیرد لذا با توجه به این که غالب ریشه های گندم تا عمق ۲۰ سانتیمتری عمق خاک نفوذ میکند پراکنش کود لازم است از حدود ۸ سانتیمتری از سطح خاک قرار گیرد در صورتی که بذر کاری و کودکاری با یک دستگاه انجام پذیرد . عمق بذر ۳ تا ۵ سانتیمتری و عمق کود در ۳ تا ۵ سانتیمتری پایین تر در اطراف بذر می تواند انجام پذیرد که در این حالت ضمن استفاده بهتر از مقدار مصرف آن کاسته می شود.مقدار توصیه شده کود فسفاته را در خاکهای سنگین در ۳ مرحله می توان مصرف نمود.۳/۱ به صورت پایه (خاک کاربرد) – ۳/۱ به صورت سرک در مرحله پنجه دهی گندم- ۳/۱ به صورت سرک دوم در مرحله ساقه رفتن و حدودا نزدیکی ظهور خوشه و در خاکهای سبک توصیه می شود. ۴/۱ اوره فسفاته را به صورت پایه و ۴/۱ در حدود پنجه زنی و ۴/۱ در مرحله تشکیل ساقه و ۴/۱ در مرحله ظهور خوشه مصرف شود. ازت از عوامل اصلی در افزایش پروتئین گندم است و افزایش پروتئین گندم کیفیت نانوایی آن را افزایش می دهد . زمان مصرف کود ازته در تعیین مقدار پروتئین گندم حائز اهمیت است.اگر کود ازته قبل از گلدهی جذب گیاه شود بیشتر محصول را افزایش می دهد تا درصد پروتئین آن و اگر کود ازته بعد از گلدهی جذب گیاه شود بیشتر درصد پروتئین و در واقع یعنی کیفیت محصول را افزایش می دهد. بنابراین دادن کود ازته بعد از گلدهی کیفیت محصول و درصد پروتئین را افزایش می دهد که این کار را می توان با محلول پاشی کود اوره نیز انجام داد. در مورد کودهای پتاسه گزارشهای نتایج حاصل از تجزیه خاک در آزمایشگاهها دلالت بر کمبود شدید پتاسیم در اکثر خاکهای زراعی دارد . و با توجه به نیاز گندم به کود پتاسه ه مقدار آن در حد نیاز گیاه به کود ازته است رفع کمبود آن را با افزودن کودهای پتاسه همراه کودهای پایه ضروری می سازد نقش پتاسیم در بهبود کیفی محصول و افزایش عملکرد و محافظت گیاه در برابر عوامل نامساعد محیطی امر مسلم و ثابت شده ای است.
اثر پتاسیم بر روی محصول گندم
تحمل گیاه به شوری رابیشتر می کند
مقاومت گیاه را در برابر کم آبی افزایش می دهد.
مقاومت گیاه را در برابر آفات و بیماری ها زیاد می کند.
راندمان آب آبیاری و کودهای ازته را بالا می برد.
عمل فتوسنتز را زیاد می کند.
تنش رطوبتی را کاهش می دهد.
کارآیی تعرق گیاه در شرایط تنش آبی را به دلیل افزایش تعداد و قطر دسته های آوندی افزایش می دهد.
زمان و روش مصرف کودهای میکرو(عناصر کم مصرف) :: عناصر کم مصرف با وجود نیاز خیلی کمی که گیاه به آنها دارد اهمیت زیادی برای گیاه دارند . مهمترین این عناصر عبارتند از روی- آهن- مس و منگنز می باشد . این عناصر به صورت کودی غالبا به صورت سولفات روی- سولفات آهن – سولفات مس و سولفات منگنز در دسترس می باشند که بایستی با توجه به نتایج آزمایش خاک قبل از کاشت به صورت پایه به مزرعه داده شود در غیر این صرت می توان با محلول پاشی کود میکرو با غلظت ۳ تا ۶ در هزار بسته به نوع آن در مراحل پنجه دهی یا اوائل ساقه رفتن تا گلدهی اقدام به پاشش در مزرعه نمود.
در مورد محلول پاشی با کد میکروی کامل لازم است به نکات مهمی توجه داشت:
محلول پاشی باید صبح زود یا عصر انجام گیرد
هنگام محلول پاشی وزش باد نباشد
به محلول کودی تهیه شده با غلظت ۳ در هزار لازم است ماده سیتوویت یا مایع ظرفشویی به غلظت ۲/۰ در هزار (۲ سی سی در ده لیترآب ) اضافه گردد. این کار باعث کاهش نیروی کشش سطحی آب شده و تمامی سطح برگ با ذرات محلول کودی تماس یافته و در نتیجه میزان جذب برگی افزایش می یابد. حرارت محیط در هنگام محلول پاشی با حداقل فصله زمانی آبیاری مزرعه انجام می گیرد.برای اطمینان از صحت انجام عملیات ذکر شده پیشنهاد ی ود کود مورد نظر را با غلظت مربوطه تهیه و در قطعه کوچکی از مزرعه برگپاشی و پس از ۳ روز در صورت عدم مشاهده علائم برگ سوزی در تمام سطح مزرعه محلول پاشی صورت بگیرد. در اراضی با خاک شور از کود میکروی کامل بدون بر استفاده شود.
خصوصیات بذر و بذرکاری
ویژگی یک بذرخوب عبارتند از:
اندوخته غذایی کافی داشته باشد.(چروکیده نباشد)
وزن هزار دانه از ۳۵ گرم بیشتر باشد.
بذر باید سالم و شکستگی نداشته باشد.
عاری از بذور علف هرز باشد.
خلوص ژنتیکی داشته باشد(همه بذور از یک رقم باشد)
قوه نامیه آن بیشتر از ۹۰ درصد باشد.
چنانچه بذر توسط زارع تهیه شود لازم است بهترین قسمت مزرعه جهت تهیه بذر مورد انتخاب و بذور جمع آوری شده اگر دارای علف هرز هستند بوجاری شوند.قبل از کاشت لازم است بذور را ضد عفونی نمائیم با این کار محصول خود را در مقابل بیماریهای سیاهک و برخی بیماری های دیگر بیمه می نمائیم. جهت این که از سموم قارچ کش توصیه شده استفاده شود و به گونه ای عمل شود که دانه ها بذر به خوبی به سم آغشته شده و قشر نازکی از سم بذور را فرا گیرد. برای این کار می توان از میکسرهای مختلف که درب آنها بسته می شود با چرخش مخلوط بذر و سم حدود ۳ دقیقه استفاده نمود یا این که بذور را روی پلاستیک یا برزنت یا سطح صاف و تمیز کپه نمود و سم مورد نیاز را روی آن پاشش داده و با استفاده از پارو بذور را چندین بار زیرورو کرد تا کاملا به سم آغشته شود.این کار لازم است قبل از عملیات بذر کاری صورت گیرد . مقدار سم لازم معمولا ۲ در هزار می باشد. در هنگام ضدعفونی بذور از ماسک و یا پارچه جهت پوشانیدن سر و صورت و دهان استفاده شود و از خوردن و آشامیدن و سیگار کشیدن حین عملیات ضدعفونی پرهیز شود . تعدادی از سموم موجود در حال حاضر جهت ضدعفونی بذور گندم عبارتند از
کاربوکسین تیرام- تریادینمول- دیکونازول- رئال- کاربندازیم
میزان بذر :: مقدار بذر مصرفی در حال حاضر جهت کاشت با خطی کار حدود ۱۸۰ کیلو گرم در هکتار می باشد. این مدار توصیه بذری کلی می باشد و بسته به شرایط مختلف می تواند متغیر باشد.
در میزان مصرف بذر لازم است با توجه به هدف کشت به موارد زیر توجه نمود.
وزن هزار دانه
ارزش مصرفی بذر
تاریخ کاشت. بعد از تاریخ کاشت توصیه شده به ازای هر روز تاخیر حدود ۵/۱ درصد به مقداربذر توصیه شده اضافه می نمائیم.
وضعیت بستر بذر
بافت خاک و شوری آن
اثر پرندگان و حشرات در مزرعه
نحوه کاشت بذر (خطی کار – سانتریفیوژ- دست پاش) . در کاشت گندم با سانتریفیوژ برای پوشش بذر می توان از دیسک یا پنجه غازی یا فارو یا کروگیت پس از پاشش بذر استفاده نمود.
نکته: جهت تسهیل د آبیاری زدن فارو مناسبتر است منتهی با در نظر گرفتن شوری زمین در منطقه.
قطعه بندی زمین و آبیاری اول :: آبیاری در زراعت گندم خصوصا اولین آبیاری از اهمیت خاصی برخوردار است آب بایستی با سرعت ملایم و به صورت یکنواخت در سرتاسر مزرعه توزیع گردد تا باعث جابجایی بذور و شستشوی خاک نشود.
خصوصیات زیر لازم است در قطعه بندی و آبیاری در نظر گرفته شود.
طول قطعات جهت آبیاری بر حسب بافت خاک و شیب زمین از ۱۰۰ تا ۲۰۰ متر متغیر است.معمولا در آبیاری نواری قطعات توسط مرزبند از همدیگر تفکیک می شوند.
عرض مرزها حتی الامکان ضریبی از عرض کمباین باشد
هر چه بافت خاک سبکتر و شیب زمین بیشتر باشد طول نوارها یا فاروها را باید کمتر در نظر داشت و هر چه جریان ورودی آب در ردیفها زیادتر باشد طول فاروها را می توان بیشتر گرفت. بهتر است طول فاروها از ۲۰۰ متر جاوز نکند.
اگر شیب مزرعه زیاد باشد مقدار آب ورودی قطعات باید کم باشد و اگر شیب مزرعه کم باشد مقدار آب ورودی را باید زیادتر در نظر گرفت.
برای اولین آبیاری در صورت امکان از سیفون استفاده شود در غیر این صورت در مدخل ورودی آب از پلاستیک یا بوته و یا خلوط کاه و کلش و خاک استفاده شود.
با استفاده از نهر مضاعف می توانیم سرعت آب را در حد دلخواه کنترل کنیم.
بارندگی موثر حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیمتر است که تقریبا می توان آن را یک نوبت آبیاری محسوب نمود. برای این که به میزان آب مورد نیاز در مزرعه دست پیدا کنیم باید از نهرکن در احداث انهار استفاده نمود.
از فاکتورهای بسیار مهم در آبیاری احداث نهر مضاعف است.هدف از احداث نهر مضاف این است که آب بیشتری با سرعت کمتر برای جلوگیری از آبشوئی ردیفهای کشت شده وارد مزرعه نماییم. احداث زه کش: برای جلوگیری از آب ماندگی و غرقاب شدن در انتهای مزرعه بایستی در پایین مزرعه نهری جهت تخلیه آب اضافی تعبیه نمود. نوبتهای آبیاری گندم معمولا ۵ نوبت در نظر گرفته می شود و هر کدام به نوبه خود مهم می باشند که آنها پس از کاشت و موقع پنجه زنی و ساقه رفتن زمان و قبل از گلدهی و بعد از دانه بستن می باشد. و به مراحل خاک آب – پنجه آب- ساق آب- گل آب و دان آب هم مرسومند.

سم پاش بادبزنی

سم پاشی باغستان به کمک یک سم پاش بادبزنی

دلیل سم پاشی باغستان ها مبارزه با آفت ها و حشراتی است که بر روی کیفیت و کمیت و بازده محصول تولیدی تاثیرگذار است. البته سم پاشی تنها در صورتی موفقیت آمیز خواهد بود که مقدار سم مورد نظر و زمان مورد استفاده از سم و سم پاش ها مناسب باشد.

جهت استفاده از سم پاش ها می باید اطلاعات کافی در مورد نوع ساخت دستگاه مورد استفاده ونحوه ی استفاده و شرایط مناسب محیطی جهت بهره گیری از سم پاش مورد نظر قرار گیرد.

اجزا تشکیل دهنده ی یک سم پاش بادبزنی

قسمت های اصلی یک سم پاش بادبزنی همانطور که در شکل زیر قابل مشاهده است عبارتند از:

۱- مخزن: همانند مخزن تمامی سم پاش های موجود، مخزن سم پاش های بادبزنی نیز در برابر زنگ زدگی مقاوم است و طوری طراحی شده اند که پر کردن، خالی کردن و خشک کردن آن براحتی صورت می پذیرد. همزن ها باید به تعداد کافی در داخل مخزن موجود باشند تا ذرات آفت کش به صورت مناسب و یکنواخت در داخل محلول پراکنده شوند، چه در زمان پاشش و باز بودن مجرای نازل ها و چه در زمان بسته بودن نازلها. به طور کلی دو نوع سیستم و روش هم زدن سم وجود دارد: (۱) نوع مکانیکی که توسط تعدادی بیلچه مانند صورت می گیرد و (۲) نوع هیدرولیک. هر دو سیستم وظیفه دارند ذرات معلق موجود در سم را به صورت یکنواخت در داخل محلول پراکنده سازند.

۲- پمپ: عموماً، پمپ های پیستونی و سانتریفوژی (گریز از مرکز) در سم پاش های بادبزنی مورد ستفاده قرار می گیرد. پمپ های پیستونی بیشتر در زمانی مورد استفاده قرار می گیرند که فشار مورد نیاز، در حدود psi 450 تا ۶۰۰ باشد. پمپ های گریز از مرکز نیز، توان تولید فشاری در حدود psi 50 تا ۲۰۰ را دارا می باشند.

۳- فشار شکن(تنظیم کننده‌ی فشار): این قسمت از تعداد زیادی روزنه تشکیل شده است که به واسطه ی باز و بسته شدن، فشار تولیدی را تنظیم می کنند. البته این قسمت تنها جهت تغییر فشار موجود در سم پاش بادبزنی مورد استفاده قرار نمی گیرد. شامل یک فنر است که فشار فنر عامل بسته بودن لوله ایست که به مخزن ختم می شود. این لوله در زمانی که فشار، بیش از حد ظرفیت دستگاه افزایش می یابد مورد استفاده قرار می گیرد و بدین ترتیب جریانی فرعی به داخل مخزن باز می کند و بدین ترتیب فشار موجود در دستگاه را کاهش می دهد. در پمپ های گریز از مرکز تنظیم فشار موجود در سم پاش بادبزنی توسط تغییر سرعت پمپ انجام میشود، این کار به واسطه ی تغییر تعداد دور در دقیقه ی پمپ صورت می گیرد. البته باید توجه شود که تامین دور در دقیقه‌ی مورد نیاز سم پاش بادبزنی اهمیت فوق العاده ای را در پاشش مؤثر دارا می باشد، تغییر در دور پمپ موجب تغییر فشار و در نتیجه، تغییر نحوه ی پاشش می شود.

۴- فشارسنج: فشارسنج نشان دهنده ی فشار موجود در سم پاش است. فشار سنج می باید فشار در هنگام پاشش را به صورت دقیق نشان دهد. پاشنده ها در یک فشار مشخص کار می کنند و تنها در این فشار است که نوع و نحوه و مقدار پاشش مطلوب را تضمین می نمایند. فشارسنج ها هر گونه تغییر در این فشار مورد نظر را نشان می دهند. به واسطه ی یک پیغام خطا، هر گونه تغییر فشار موجود در سیستم را به کاربر اطلاع می دهند و کاربر را از وجود نقص فنی در سم پاش بادبزنی آگاه می کنند. نقوص فنی می تواند شامل بسته شدن سطح فیلتر یا صافی، تغییر در خروجی پمپ و یا عیب در سیستم رگولاتور(فشارشکن) باشد. بنابراین در یک سم پاش بابزنی، وجود یک فشارسنج مناسب و سالم اهمیت فوق العاده ای دارد.

۵- چند راهه ها(بوم): چند راهه ها یا بوم وظیفه ی انتقال مواد موجود در مخزن، از پمپ به نازل ها را دارا هستند. وضعیت قرارگیری بوم بدلیل قرار گرفتن نازل ها بر روی آن اهمیت زیادی دارد.

۶- نازل ها: نازل ها در سم پاش های بادبزنی سم موجود را به اشکال مختلف، در هوا پخش می نمایند. این قسمت ها با اتمیزه کردن قطرات سم، باعث پخش شدن بهتر سم در جریان هوا می شوند. الگوی پاشش بر اساس مکان قرار گیری نازل ها و نوع نازل های می تواند تغییر کند.

نازل ها همانطور که در شکل روبرو قابل مشاهده است از قسمت های مختلفی تشکیل شده اند که به ترتیب از پایین به بالا عبارتند از:

بدنه ی نازل  ـ  صافی  ـ  مغزی یا هسته  ـ  صفحه  ـ  سرپوش   

هسته و صفحه از قسمت های هستند که بیشترین میزان سایش در آن ها رخ می دهد، به همین علت جهت ساخت آن ها از موادی همچون فولاد خالص سخت، کاربید تنگستن و مواد سرامیکی استفاده می شود. اگر سایش این قطعات زیاد باشد ، نوع پاشش و مقدار سم خروجی تغییر کرده و جهت رفع این مشکل می باید این قطعات را تعویض و سم پاش را مجدداً کالیبره نمود.

۷- بادبزن ها: هر دو نوع بادبزن گریز از مرکز و تک محوری، در سم پاش های بادبزنی، مورد استعمال دارد.

این قسمت وظیفه دارد مخلوط ذرات سم و هوا را به سمت بالا و سایبان(تاج) درخت هدایت کند و سم پاشی یکنواختی را صورت دهد.

در بسیاری از سم پاش ها اَتمیزه شدن سم بستگی به نوع نازل ها دارد. میزان تاثیر جریان هوا بر روی نحوه ی اَتمیزه

شدن ذرات سم بستگی به اختلاف سرعت بین جریان هوا و مایع خروجی از نازل دارد. هرچه این اختلاف بیشتر باشد میزان اتمیزه شدن افزایش می یابد. میزان قطره شدن ذرات سم در زمانی به حداقل مقدار خود می رسد که موقعیت پاشش نازل ها و جریان هوا با یکدیگر یکسان باشد. در حالت عکس، اگر پاشش از نازل ها در جهت خلاف جریان هوا باشد، بیشترین میزان اَتمیزه شدن ذرات سم رخ می دهد.

وظیفه ی اصلی جریان هوا، حرکت آفت کش(سم) به داخل قسمت سایه بان درخت و قرار دادن مایع سم بر روی میوه ها و شاخه ها و تمامی قسمت های داخلی درخت و محصول است.

مشخصه ها و اِلِمان هایی از جریان هوا، که بر روی میزان پوشش سم پاش بادبزنی تاثیر می گذارد عبارتند از: حجم هوا(فیت مکعب در هر دقیقه) و سرعت جریان هوا(فیت در هر دقیقه). این مشخصه ها بستگی به نوع بابزن، اندازه بادبزن و سرعت چرخش پره ها و نوع طراحی پره ها دارد.

فاکتورهای مختلفی در عملکرد جابجاکن های هوا تاثیر می گذارد که تمامی این فاکتورها در تعامل یکدیگر قرار دارند و در نتیجه، رسیدن به یک حالت ایده آل مستلزم ایجاد یک رابطه مناسب بین تمامی عوامل تاثیرگذار است.  

آماده نمودن  سم پاش بادبزنی

اگر مواد خروجی از سم پاش به صورت مناسب و یکنواخت پاشش شوند، در این صورت جابجایی هوا در زیر درخت به صورت مناسب صورت می پذیرد و حال اگر سم پاش با سرعت زیاد در زیر درخت حرکت کند یا پاشش به صورت غیریکنواخت صورت پذیرد در این صورت جابجایی هوا به خوبی صورت نمی گیرد و نتیجه یک پاشش نامناسب خواهد بود که تمام پوشش درخت را دربر نمی گیرد.

برخی از عوامل محیطی بر حجم مناسب پاشش تاثیر می گذارد. این عوامل عبارتند از رطوبت، درجه حرارت و میزان وزش باد. رطوبت پایین و دمای بالا باعث تبخیر شدید ذرات سم خارج شده از نازل ها می شود که از انتقال کامل مواد به سطوح بالایی تاج درخت جلوگیری می کند. رطوبت های بالای ۵۰ درصد به پاشش مناسب و یکنواخت کمک می کند. وزش باد نیز ذرات سم را در جهت نامناسب هدایت می کند که به نوبه ی خود در پاشش مناسب تاثیر

منفی می گذارد، لذا توصیه می شود سم پاشی در زمانی از روز که وزش باد وجود ندارد صورت پذیرد.

عوامل دیگری از قبیل سرعت پیشروی، فشار، زمان بندی، نازل و موقعیت نازل ها، سرعت هوا یا باد و موقعیت باد و حجم پاشش بر سطح پوشش سم پاش های بادبزنی تاثیرگذار است. سرعت پاشش در حدود ۲ تا ۵  MPH است.(سرعت های کم، سطح پاشش بهتری ایجاد می کند) فشار موجود در دستگاه بر سطح پاشش تاثیرگذار است. فشار معمول مورد استفاده در سم پاش های بادبزنی در حدود ۶۰ تا ۲۶۰ psi است.

تعداد نازل های موجود بر روی دستگاه بین ۵ تا ۱۰ عدد در هر سمت متغیر است. نازل در جلوی چندراهه ها جای   می گیرد، به همین دلیل در حدود  ۳/۲  تا  ۴/۳ خروجی نازل ها به سمت قسمت های بالایی پاشش می شود و در حدود  ۳/۱ تا ۴/۱ خروجی نازل ها به قسمت های پایینی درخت پاشش می گردد.

تنظیم موقعیت دقیق هدایت کننده های هوایی منجر به قرار گرفتن مناسب سم پاش در جهت بهترین پاشش می شود.

اندازه ی نازل ها، سرعت و و فشار، همه و همه بر حجم سمِ پاشش شده تاثیرگذار است. در ابتدا لازم است حجم پاشش و سرعت پیشروی تعیین گردد و در انتها، نوع و اندازه ی نازل و فشار آن مشخص شود. حجم پاشش می تواند بین ۱۵ تا ۲۵۰ گالن در هر اِکر متغیر باشد.

استفاده از کاتالوگ وسیله، داشتن سابقه و تجربه ی مناسب کار با وسیله و تعیین دقیق مقدار سم مؤثر از عواملی است که بر میزان سم مورد احتیاج تاثیرگذار است.

کالیبراسیون

عملکرد فعلی دستگاه به کمک کالیبره نمودن آن مشخص می گردد. به این کار کالیبره کردن امتحانی یا اولیه می گویند. این عمل پس از تشخیص سلامت تمامی قسمت های دستگاه صورت می گیرد.

در طی کالیبره کردن ابتدایی یا اولیه دو فاکتور تخمین زده می شود: (۱) میزان سمی که در هر اِکر توسط سم پاش پاشیده می شود (۲) سرعت پیشروی مطلوب جهت حداکثرسازی راندمان کاری وسیله

گالن سم خروجی در هر اِکر در دو سمت سم پاش با تعیین مجهولات فرمول زیر تعیین می گردد:

فاصله ی ردیف سم پاش با تخمین فاصله ی ردیف کشت میسر می شود. سرعت و گالن سم مورد استفاده با روش های

زیر قابل محاسبه هستند:

۱- ابتدا مخزن سم پاش را تا حد مشخصی که علامت گذاری شده است با آب یا هر ماده ی دیگر که ارزش اقتصادی زیادی ندارد پر کنید.

۲- در حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ فیت مسافت را در باغستان علامت گذاری نمایید.

۳- از یک تراکتور با سرعت ثابت بهره بگیرید و ابتدا و انتهای مسیر حرکت را با پرچم علامت گذاری کنید و قبل از پرچم تراکتور را به حرکت در بیاورید تا مطمئن شوید که در هنگام گذشتن از پرچم اول سم پاش در صحت کامل به فعالیت خود ادامه می دهد. در زمانی که چرخ جلوی تراکتور از پرچم ابتدایی عبور می کند زمان را گرفته تا زمانی که چرخ جلوی تراکتور از پرچم دوم عبور می کند.

۴- زمانی که چرخ های جلویی تراکتور از پرچم دوم عبور کردند هم زمان را نگه داشته و هم سم پاش را خاموش  می کنید و زمان صرف شده را ثبت می نمایید.

۵- مخزن را تا نقطه علامت گذاری شده مجددا مملوء از آب کرده و مقدار آب خارج شده از مخزن را محاسبه کنید.

حال سرعت و گالن خروجی سم در هر دقیقه قابل محاسبه می باشد:

در انتها نیز مقدار گالن(حجم) سم مورد نیاز در هر اِکر بدست می آید. GPA توصیه ای در حدود ۲۰۰ است و اگر عدد بدست آمده برابر ۲۰۰ نبود تغییرات لازم در رابطه با سرعت و نازل ها اتخاذ می شود تا نتیجه عدد ۲۰۰ باشد.

بیماریهای مهم کنجد

بوته میری کنجد

پژمردگی آوندی :

عواملی چون Phytorhthora nicotianae، Verticillium dahliae ، Fusarium oxysporum f.sp.sesame باعث ایجاد بیماری می شوند که به تمام این بیماریها بطور کلی بوته میری می گویند. البته ورتیسلیوم کمتر دیده شده است. فارس دیده شده است که مسئله مهمی می باشد .

قارچ فیتوفترا وارد آوند نمی شود و باعث پوسیدگی ریشه و از پا افتادن بوته ها میشود، ولی فوزاریوم آوندی است و به ریشه صدمه ی زیادی نمی زند بلکه باعث قهوه ای شدن آوندها میشود. این بیماری آوندی شبیه پژمردگی های آوندی پنبه میشود.

خصوصیات بوته میری فیتوفترائی نیز شبیه فیتوفترای توتون و تنباکو می باشد. این قارچ نیز هتروتالیک است و تولید کلامیدوسپورهای زیادی می کند. اسپورانجیوم گرد و پاپیلادار است.

کنترل:
۱- استفاده از ارقام مقاوم بهترین روش مبارزه است.

۲- تنظیم سیستم آبیاری. آبیاری بایستی بصورت خطی باشد.

۳-برقراری آیش و تناوب.

گل سبز (فیلودی) کنجد

این بیماری در بیشتر نقاط ایران وجود دارد. تشکیل کلروفیل در اجزای گل و سبز شدن گلبرگها و عدم تشکیل کپسولهای بذر از علایم مهم این بیماری می باشد. در موقع آلودگی اگر مقداری کپسول نارس در بوته تشکیل شده باشد ترک خورده و بذرشان روی زمین می ریزد ولی بیشتر بذرها در داخل کپسول جوانه زده و ایجاد حالت جارویی در بوته می نمایند. در مواردی این بوته ها ترشحات صمغ مانندی در روی برگها، ساقه ها و کپسولها تولید میکند که در ابتدا بیرنگ بوده ولی بعد سیاه میشوند.

عامل این بیماری یک فیتوپلاسما می باشد که سلولهای با قطر ۵۰۰nm به بالا دارند و محدود به آوند آبکشی هستند. این بیماری دامنه میزبانی نسبتاً محدودی دارد و از روی تعدادی دیگر از گیاهان از جمله کلزا نیز گزارش شده است. این فیتوپلاسما توسط زنجره Neoaliturus haematoceps منتقل میشود.

کنترل:

۱- تنظیم تاریخ کاشت. اگر کنجد را زود بکاریم (اواخر خرداد) آلودگی زیاد است.

۲- ارقام مقاوم.

۳- مبارزه با ناقل بوسیله سموم سیستمیک

زنبور تریکوگراما

زنبور تریکوگراما حشره ریز و ظریفی است که حدود یک میلیمتر طول داشته و متعلق به خانواده ای از زنبورها تحت نام Trichogrammatidae می باشد . این خانواده از زنبور ها به طور کلی پارازیتوئید ( انگل ) تخم بویژه پروانه ها می باشند که تعدادی از این پروانه ها جزء آفات مهم و اصلی محصولات کشاورزی هستند و هر ساله کشاورزان و باغداران را وادار به مبارزه بر علیه آنها می نمایند . این زنبورها به واسطه پنجه پای سه بندی به راحتی قابل تشخیص بوده و به واسطه اینکه تخمهای انگلی شده ( پارازیت شده ) توسط این زنبور ها پس از چند روز سیاهرنگ می شوند ، در شرایط صحرایی براحتی قابل تشخیص و جمع آوری می باشند .

 

این زنبورها بسته به حجم تخم میزبان از یک تا چند عدد تخم داخل میزبان قرار می دهند و این تخمها حدودا پس از ۲۴ ساعت تفریخ شده و لاروهای زنبور از محتویات تخم میزبان تغذیه نموده و پس از چند روز سیاهرنگ می شوند ، در شرایط صحرایی براحتی قابل تشخیص و جمع آوری می باشنددر حال حاظر از این زنبورها به طور گسترده در مناطق شمالی کشور در مبارزه با کرم ساقه خوار برنج ، آفت کلیدی محصول برنج ، استفاده می شود . از آفات دیگری که در سطح کشور از این زنبور ها در جهت کنترل آنها در سطوح نسبتا محدود تری استفاده می شود ، می توان به کرم قوزه پنبه ، کرم ساقه خوار اروپایی ذرت ، کرم گلوگاه انار و کرم سیب اشاره نمود . نکته مهم در کاربرد زنبورها این است که انها به شرایط نامساعد محیط در هنگام رهاسازی ( همانند بارندگی و دماهای بالا ) و سمپاشی و یا بادبردگی سم از مزارع مجاور بسیار حساس بوده و در چنین شرایطی از بین رفته و نمی توان از رهاسازی انتظار موفقیت داشت

 

با توجه به اینکه میزبان های زنبور پارازیتوئید تریکگراما(پروانه های آرد و دانه های غلات) از عوامل مهم تولید این زنبور در اجرای برنامه های کنترل بیولوژیک آفات توسط زنبور تریکوگراما می باشد مشخص کردن میزبان مناسب اهمیت ویژه ای دارد.

 

در این تحقیق در آزمایشگاه پروانه آرد روی آرد گندم و پروانه Sitotroga cerealella روی واریته های مختلف گندم و جو پرورش می یابند و با آزمایش فاکتوریل در طرح پایه بلوک های کامل تصادفی فاکتور A در دو سطح (پروانه آرد و پروانه دانه غلات)و فاکتور B در ۶ سطح (واریته های گندم، جو و نیز آرد)با ۵ تکرار از نظر فراهم کردن زمنه مناسب برای تولید تخم، لارو، شفیره و حشره کامل مورد مقایسه قرار می گیرند. پس از گروه بندی میانگین تیمارهای مرکب با آزمون چند دامنه دانکن از بین میزبان ها و غذاهای مناسب پروانه ها، ۲ میزبان برتر با غذاهای مناسب انتخاب می شوند و پروانه های مزبور مجدداً در روی آنها پرورش می یابند و با ۲۵ تکرار میانگین های تخم، لارو، شفیره و حشره کامل با آزمون T استودنت مورد مقایسه قرار می گیرند. جهت بررسی فعالیت زنبور تریکوگراما در روی تخم های تولید شده در روی دو میزبان مناسب، تخم های تولید شده بوسیله این میزبانها در اختیار زنبورهای تریکوگراما قرار می گیرند و زنبورهای پارازیتوئید به تفکیک تخم ها را پارازیته می کنند.

 

از نظر درصد پارازیتسم تخم ها، میانگین درصد پارازیتسم آنها پس از تبدیل و تغییر شکل داده ها با آزمون T استودنت با یکدیگر مقایسه می گردند این عمل برای ۵ نسل متوالی زنبور پارازیتوئید ادامه می یابد و در نهایت گونه میزبان و نوع غذایی که امکان تولید زنبور تریکوگراما با درصد پارازیتسیم بیشتر و فعالیت و تحرک زیادتر را فراهم می سازد مشخص می شود.

 

فعالیت زنبور تریکوگراما از نظر میزان تحرک و درصد پارازیتسیم در شرایط گلخانه ای نیز بررسی می گردد.

 

 

 

 زنبور پارازیتوئید و مبارزه بیولوژیک علیه آفات گیاهی

 

جمعیت انسان در کره زمین رو به افزایش است. بشر برای تامین نیازهای خود ، و ایجاد مزارع گسترده تر و بهره برداری بیشتر،اکوسیستم های طبیعی را بر هم زده و موجب تخریب جنگلها ،نابودی خاک،گیاهان خودرو و حیات وحش شده است.ممکن است در کوتاه مدت ، روشهای بهره برداری متکی بر تکنولوژی ماشینی ومواد شیمیایی مصنوئی ،پر بازده باشد اما پایدار نبوده و باعث آلودگی محیط خواهد شد.در آغاز قرن بیست و یکم ،تولید بیشتر و در عین حال حفظ محیط زیست موضوعاتی است که تعادل آنها مورد توجه انسان قرار گرفته است.در این راستا مبارزه بیولوژیکی میتواند راهکار مناسبی باشد.

 

در بین مجموعه غنی حشرات حشره خوار،سهم زنبور های پارازیتوئید تریکوگراما، شکارچی کریزوپا chrysopa کفشدوزکها coccenelidae از نظر کارائی تکنولوژی تولید انبوه و وسعت کاربرد در مقام اول قرار دارد.پرورش و رها سازی زنبور تریکوگراما نزدیک به صد سال است که در دنیا ،ذهن حشره شناسیان ،کشاورزان و باغداران و شرکتهای خصوصی را به خود مشغول کرده است.زنبور پارازیتوئید جنس،trichogramma از خانواده trichogrammatidae و بالاخانواده chalcidoidaeمهمترین عامل کنترل کننده آفات حشرات به خصوص پروانه ها به شمار میرود. نسلهای زیاد ،چند میزبانه بودن،سازگاری در اقلیمهای مختلف و قابلیت پرورش روی میزبانهای واسطه از ویژگیهای این حشره مفید هستند. اهمیت زنبور تریکوگراما در مبارزه بیولوژیک باعث توجه زیاد به این حشره نیز گردیده است و تا کنون ۱۴۵گونه از این حنس در دنیا شناسایی شده است.هیچ پناهگاهی عاری از یخ وجود نداشته که تریکوگراما در آنجا فعال نباشد ، از شمالیترین کمربند قطب شمال از ارتفاع ۳۰۰۰متری و تا گرمترین صحراها تریکوگراما جمع آوری شده است.تاریخچه استفاده از تریکوگراما برای کنترل آفات به گذشته دور بر میگردد،از سال ۱۹۲۶که flanders سیستم تولید انبوه تریکوگراما را روی تخم غلات (sitotrogacerealella)مورد استفاده قرار داد.

 

کاربرد تریکوگراما در خیلی از کشورها مورد توجه قرار گرفت.در ۲۵ سال گذشته کاربرد وسیعی از این پارازیتوئید علیه کنترل آفات در بیش از ۳۰ کشور جهان انجام گرفته است(Li,۱۹۹۴) سالانه حدود ۳۲میلیون هکتار از زمین های کشاورزی و جنگلی تحت پوشش کنترل بیولوژیک آفات توسط تریکوگراما قرار دارد.

 

کشورهای تازه استقلال یافته شوروی سابق با۲۷/۶ میلیون هکتار رهاسازی سالانه تریکوگراما مقام نخست را در دنیا دارا میباشند. چین با ۲/۱ میلیون هکتار ،مکزیک با ۲ میلیون هکتار رهاسازی سالانه تریکوگراما در مکان های بعدی قرار دارند.به دلیل پرورش انبوه آسان و حمله به تعداد زیادی از آفات مهم امروزه در سراسر دنیا گونه های مختلف تریکوگراما به طور گسترده برای مبارزه با آفات مهمی چون ساقه خوار نیشکر و ذرت،کرم سیب،کرو قوزه پنبه،جوانه خوتر صنوبر و… استفاده میشود. به طوری که تولید و کاربرد زنبور تریکوگراما در شوروی سابق باعث افزایش محصول ۲۰۰ ۱۷۰ کیلوگرم گندم زمستانه،۲۳۰ ۱۸۰ کیلوگرم ذرت ،۳۰۰۰ ۲۵۰۰ کیلوگرم چغندر قند و۳۰۰۰ ۲۰۰۰ کیلوگرم کلم در هر هکتار شده است.

 

تا کنون ۲ گونه تریکوگراما برای استفاده در مزارع و باغات به تولید انبوه رسیده است که در میان آنها گونه های :

 

▪ trichogramma evanescens , T.dendrolimi , T. ostrinia ,

 

▪ T. pretrinia , T. chilonis (T.confusum) & T. maidis (T. brassicae)

 

در سطح وسیع برای کنترل آفات درجه اول محصولات زراعی و باغی جنگلی استفاده میشود.

 

گونه T.brassica بیشترین گسترش را در نقاط مختلف کشور ما داشته است و اغلب در انسکتاریومهای دولتی و خصوصی پرورش داده می شود.در کشور ما در سال های اخیر تولید و رها سازی زنبور تریکوگراما در مزارع برنج،پنبه،ذرت،باغهای میوه انار و سیب برای کنترل آفات مهمی چون کرم سافه خوار برنج ، کرم قوزه پنبه، کرم ساقه خوار ذرت، کرم گلوه گاه انار و سیب ،گسترش قابل توجه داشته است

 

 

 

 شکل شناسی و زیست شناسی زنبور تریکو گراما

 

زنبور تریکو گراما ، حشره کوچکی است که اندازه آن حدود ۳ تا ۴ میلی متر و به رنگ زرد خرمایی و مایل به سیاه می باشد. جزئیات شکل ظاهری زنبور به راحتی با چشم غیر مسلح دیده نمی شود .

 

زنبور تریکو گراما با ایجاد سوراخ در پوسته تخم آفت در داخل آن یک تا دو عدد تخم ، قرار می دهد . بعد از ۸ تا ۱۲ روز ( در دمای ۲۵ تا ۲۸ درجه سانتی گراد ) زنبور از داخل تخم ، خارج می شود . هر زنبور ماده در حدود ۴۰ تا ۷۰ عدد تخم میزبان را پارازیت می کند . زنبور تریکو گراما برای یافتن تخم میزبان در مزرعه ، پرواز کوتاهی انجام می دهد . دامنه پرواز آنها در حدود ۵ تا ۵۰ متر است .

 

در طبیعت هنگامی که درجه حرارت کاهش می یابد ، زنبورها در قسمتی از گیاه که در آفتاب قرار دارد ، فعالیت می کنند و بالعکس در صورت افزایش درجه حرارت محیط ، اکثرا” زنبورها به پشت برگ رفته و در سایه تخمریزی می کنند .

 

 

تکثیر انبوه زنبور های تریکوگراما

 

در تولید انبوه زنبورهای تریکو گراما در انسکتاریوم از تخم حشره میزبان به نام بید غلات ( سیتوترو گا ) و بید آرد ( افیستا ) در آزمایشگاه استفاده می شود . برای تکثیر زنبورهای تریکوگراما در ماه های تابستان و پاییز از کانون های طبیعی ، زنبورهای بومی جمع آوری می شوند . بدین طریق که زنبورهای بومی روی تخم میزبان اصلی و یا تخم میزبان واسط که به عنوان تله در کانون های طبیعی زنبور جایگذاری شده اند ، تخمریزی می کنند . سپس تخم پارازیت شده برای طی مراحل رشد و خروج زنبور به انسکتاریوم منتقل می شود . این زنبورها در پاییز و زمستان به صورت محدود تکثیر می شوند. در ا بتدای فصل بهار تولید انبوه شروع می شود و تا پایان سال زراعی ادامه دارد. مناسب ترین درجه حرا رت برای تکثیر زنبورهای تریکوگراما ۲۷ – ۲۵ درجه سانتی گراد و ۸۰ – ۷۰ درصد رطوبت نسبی است.

ذرت

مقدمه

ذرت با نام علمی Zea mays یکی از غلات گرمسیری و از خانواده گندمیان (گرامینه) متعلق به گیاهان تک لپه می‌باشد. گیاه ذرت ، تنها غله‌ای است که در کشور مکزیک و گواتمالا تکامل یافته است. ذرت پرمحصول‌ترین غله دنیا به حساب می‌آید و از لحاظ مقدار تولید ، پس از گندم و برنج قرار می‌گیرد. امروزه ذرت در تغذیه بسیاری از مردمان دنیا نقش اساسی دارد.

ادامه نوشته